MSDS Nedir? Güvenlik Bilgi Formu (GBF) ve 16 Başlık Rehberi

MSDS (Material Safety Data Sheet), bir kimyasal maddenin veya karışımın zararlarını, güvenli kullanım koşullarını ve acil durumda yapılacakları anlatan belgedir. Türkiye'de bu belgenin resmî adı Güvenlik Bilgi Formu, kısaca GBF'dir. 13 Aralık 2014 tarihli ve 29204 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Zararlı Maddeler ve Karışımlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formları Hakkında Yönetmelik kapsamında hazırlanır. Bu rehberde formun 16 başlığını, kimin hazırlayacağını, kimin vermek zorunda olduğunu ve işverenin bu formla ne yapması gerektiğini bulacaksınız.

Kısa cevap: MSDS, SDS ve GBF aynı belgenin farklı adlarıdır. Türkiye'de mevzuattaki karşılığı Güvenlik Bilgi Formu'dur, Türkçe hazırlanır, tedarikçi tarafından alıcıya ücretsiz verilir ve 16 standart başlık içerir.

MSDS nedir?

MSDS, İngilizce "Material Safety Data Sheet" ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçeye malzeme güvenlik bilgi formu olarak çevrilir. Bir kimyasalın hangi zararları taşıdığını, nasıl depolanacağını, hangi kişisel koruyucu donanımla kullanılacağını, döküldüğünde ne yapılacağını ve yangın hâlinde nasıl müdahale edileceğini tek bir standart belgede toplar.

Yönetmeliğin amacı maddede açıkça yazar: piyasaya arz edilen zararlı maddelerin ve karışımların insan sağlığı ile çevre üzerinde yaratabilecekleri olumsuz etkilere karşı etkin kontrol ve gözetimi sağlamak. Yani form bir formalite belgesi değil, kimyasalı kullanan kişinin kendini koruyabilmesi için gereken bilgiyi taşıyan araçtır.

MSDS, SDS ve GBF arasındaki fark nedir?

MSDS

Eski ve yaygın kullanılan ad. Sahada hâlâ en çok bu şekilde anılır. Türkçe karşılığı malzeme güvenlik bilgi formudur.

SDS

Küresel Uyumlaştırılmış Sistem sonrası kullanılan güncel uluslararası ad. "Material" kelimesi düşmüştür.

GBF

Türk mevzuatındaki resmî ad: Güvenlik Bilgi Formu. Denetimde istenen belge budur ve Türkçe olmak zorundadır.

Pratik sonucu şudur: tedarikçinizden gelen belge yalnızca İngilizce bir MSDS ise, mevzuat açısından eksiktir. Yönetmeliğin 5. maddesi güvenlik bilgi formunun Türkçe hazırlanmasını şart koşar.

Güvenlik bilgi formunda hangi başlıklar bulunur?

Yönetmeliğin 6. maddesi başlıkları sırasıyla sayar. Başlıkların adları ve numaraları değiştirilmeden, aynı sırayla yazılır.

No	Başlık	Ne işe yarar
1	Maddenin/karışımın ve şirketin/dağıtıcının kimliği	Ürünün ve tedarikçinin tanımı, acil durum telefonu
2	Zararlılık tanımlanması	Zararlılık sınıfı, işaret kelimesi, piktogramlar
3	Bileşimi ve içindekiler hakkında bilgi	Zararlı bileşenler, CAS ve EC numaraları
4	İlk yardım önlemleri	Maruziyet sonrası ilk müdahale
5	Yangınla mücadele önlemleri	Uygun söndürücü, özel tehlikeler
6	Kaza sonucu yayılmaya karşı önlemler	Dökülme ve sızıntı prosedürü
7	Elleçleme ve depolama	Güvenli taşıma, istifleme ve depo koşulları
8	Maruz kalma kontrolleri ve kişisel korunma	Sınır değerler, havalandırma, KKD seçimi
9	Fiziksel ve kimyasal özellikler	Parlama noktası, buhar basıncı, çözünürlük
10	Kararlılık ve tepkime	Uyumsuz maddeler, kaçınılacak koşullar
11	Toksikolojik bilgiler	Akut ve kronik sağlık etkileri
12	Ekolojik bilgiler	Çevresel etki ve kalıcılık
13	Bertaraf etme bilgileri	Atık kodu ve bertaraf yöntemi
14	Taşımacılık bilgisi	UN numarası, ADR sınıfı
15	Mevzuat bilgisi	Kısıtlama ve izin durumu
16	Diğer bilgiler	Revizyon tarihi, kısaltmalar, kaynaklar

Bilgi bulunamayan alanlar boş bırakılmaz. Yönetmelik, bilginin temin edilememesine ilişkin gerekçelerin "ilişkisi yok", "uygulaması yok" ve "özel hüküm yok" gibi ifadelerle belirtilmesini ister. İçinde boş satırlar bulunan bir form eksiktir.

İş güvenliği açısından en kritik başlıklar 4, 5, 6, 7 ve 8 numaralı olanlardır. Risk değerlendirmesinin kimyasal bölümü doğrudan bu beş başlıktan beslenir.

Güvenlik bilgi formunu kim hazırlar?

Formu herkes hazırlayamaz. Yönetmelik, güvenlik bilgi formu hazırlayıcısının belgelendirilmesini şart koşar. Belgelendirme, TS EN ISO/IEC 17024 kapsamında TÜRKAK tarafından akredite edilmiş kuruluşlar tarafından yapılır.

Yeterlilik sınavı çoktan seçmeli ve klasik olmak üzere iki bölümden oluşur.
Sınav süresi 120 dakikadır.
100 tam puan üzerinden 70 ve üzeri alanlar belge almaya hak kazanır.
Güvenlik bilgi formu hazırlama yeterlilik belgesinin geçerlilik süresi üç yıldır.

Kontrol edin: Elinizdeki formun 16. başlığında hazırlayan kişinin belge bilgisi yer almalıdır. İnternetten indirilmiş, hazırlayıcısı belirsiz bir form denetimde kabul edilmez.

Güvenlik bilgi formunu kim vermek zorunda?

Yönetmeliğin 6. maddesi bunu net söyler: bilgileri sağlama yükümlülüğü, zararlı maddeleri ve karışımları piyasaya arz etmekle sorumlu tedarikçiye aittir. Yani formu üreten ya da satan taraf hazırlar.

Tedarikçi, formu alıcısına ücretsiz, yazılı olarak ya da elektronik ortamda iletir. Güvenlik bilgi formu için ayrıca ücret talep edilmesi mevzuata uygun değildir. İşveren tarafında yapılması gereken tek şey, satın alma sürecine bu belgeyi bir şart olarak eklemektir.

Güvenlik bilgi formu ne zaman güncellenir?

Tedarikçi iki durumda zaman kaybetmeden formu günceller: risk yönetim önlemlerini etkileyebilecek bilgiler ya da zararlara ilişkin yeni bilgiler edinildiğinde, ve maddeye kısıtlama veya yasaklama getirildiğinde.

Güncellenen form, güncelleme tarihinden önceki 12 ay içinde o maddeyi veya karışımı satın alan tüm eski alıcılara yazılı ya da elektronik ortamda iletilir. Bu hüküm işveren açısından şu anlama gelir: son bir yılda kimyasal aldıysanız, tedarikçinin güncellenmiş formu size göndermesi gerekir. Gelmiyorsa talep edin.

Hangi ürünler kapsam dışıdır?

Yönetmelik, son kullanıcıya nihai ürün olarak ulaşan şu madde ve karışımları kapsamaz:

İnsan sağlığıyla ilgili amaçlar için kullanılan tıbbi ürünler
Veterinerlikle ilgili tıbbi ve tıbbi olmayan ürünler
Kozmetik ürünler
Atık niteliğindeki madde karışımları
Gıda maddeleri ve hayvan yemleri
Radyoaktif maddeler ve radyoaktif madde içeren karışımlar

Buradaki ayrım "son kullanıcıya nihai ürün olarak ulaşan" ifadesindedir. Aynı maddenin sanayide hammadde olarak kullanılan hâli kapsam dışında değildir.

İşveren güvenlik bilgi formuyla ne yapar?

Formu dosyaya kaldırmak yükümlülüğü karşılamaz. İşveren tarafında formun beş ayrı çıktısı olmalıdır.

Risk değerlendirmesine girdi olur. 8. başlıktaki maruz kalma sınır değerleri ve 11. başlıktaki toksikolojik bilgiler, kimyasal risklerin analizinde doğrudan kullanılır.
Kişisel koruyucu donanım seçimini belirler. Eldiven malzemesi, filtre tipi ve gözlük sınıfı formdaki bilgiye göre seçilir.
Depolama düzenini kurar. 10. başlıktaki uyumsuz maddeler bilgisi, hangi kimyasalın hangisiyle aynı rafa konulmayacağını söyler.
Acil durum planını besler. Dökülme prosedürü, uygun söndürücü tipi ve ilk yardım müdahalesi formdan alınır.
Çalışan eğitiminin içeriğini oluşturur. Kimyasalla çalışan kişi, kullandığı maddenin zararlarını ve müdahale yöntemini bilmek zorundadır.

Kimyasal risklerin risk değerlendirmesine nasıl işleneceğini risk değerlendirmesi rehberimizde anlattık. Acil durum tarafı için acil durum yönetimi sayfamıza bakabilirsiniz.

Denetimde ne sorulur?

İşyerinde kullanılan her kimyasal için güvenlik bilgi formu var mı?
Formlar Türkçe mi?
Formlar güncel mi, revizyon tarihleri ne?
Formlar çalışanın ulaşabileceği yerde mi?
Formdaki bilgiler risk değerlendirmesine işlenmiş mi?
Etiketleme formdaki zararlılık bilgisiyle uyumlu mu?

Bu altı sorunun hepsine evet diyemeyen bir işyeri, kimyasal tarafında eksik sayılır. İdari para cezası tutarlarını 2026 İSG cezaları yazımızda bulabilirsiniz.