İSG (İş Sağlığı ve Güvenliği), işyerlerinde çalışanların fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden sağlıklı kalmasını sağlamak; iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek amacıyla yürütülen tüm faaliyet ve düzenlemelerin bütünüdür. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında Türkiye'de 1 ve daha fazla çalışanı olan her işyeri İSG tedbirlerini almakla yükümlüdür.
📋 İçindekiler
- İSG Nedir? Kapsamlı Tanım
- İSG'nin Amacı ve Önemi
- Türkiye'de İSG Tarihçesi
- Yasal Dayanaklar ve Mevzuat
- İSG'nin Temel Kavramları
- Risk Değerlendirmesi Nedir?
- İşyeri Tehlike Sınıfları
- İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları
- İSG Eğitimleri
- İSG Profesyonelleri ve Görevleri
- İSG Yönetim Sistemleri
- İSG'nin İşletmelere Faydaları
- Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
İSG Nedir? Kapsamlı Tanım
İSG, "İş Sağlığı ve Güvenliği" kavramının kısaltmasıdır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tanımlarına göre iş sağlığı ve güvenliği; tüm mesleklerde çalışanların fiziksel, zihinsel ve sosyal yönden en yüksek düzeyde iyilik halinin korunması ve sürdürülmesini amaçlayan disiplinler arası bir alandır.
Türkiye'de geçmişte "işçi sağlığı ve iş güvenliği" olarak bilinen bu kavram, 2012 yılında yürürlüğe giren 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile birlikte resmi olarak "iş sağlığı ve güvenliği" adını almıştır. İSG yalnızca ağır sanayiyi değil; ofis ortamlarından inşaat sahalarına, sağlık sektöründen tarıma kadar tüm çalışma alanlarını kapsar.
İSG'nin Amacı ve Önemi
İş sağlığı ve güvenliğinin temel amacı, çalışma ortamından kaynaklanan sağlık sorunlarını ve iş kazalarını ortadan kaldırmak ya da kabul edilebilir düzeye indirmektir. Bu amaca ulaşmak için İSG üç temel prensip üzerine inşa edilmiştir:
İş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı,çalışanların sağlığını güvence altına almak. Davranış odaklı güvenlik yönetimi bu korumanın temel yapı taşıdır.
İşletmenin üretim süreçlerinde güvenli çalışma koşullarını sağlayarak verimliliği artırmak ve üretim kayıplarını en aza indirmek.
Maddi kayıpları, tazminat risklerini ve itibar zararını önleyerek işletmenin sürdürülebilirliğini korumak.
İSG'nin önemi yalnızca yasal zorunluluktan ibaret değildir. İş kazalarının yarattığı insani, ekonomik ve sosyal maliyetler düşünüldüğünde, İSG yatırımının işletmeler için uzun vadede yüksek getirili bir yatırım olduğu açıkça görülür. Araştırmalar, İSG'ye harcanan her 1 TL'nin işletmeye ortalama 4-6 TL arasında tasarruf olarak geri döndüğünü göstermektedir.
Türkiye'de İSG Tarihçesi
İş sağlığı ve güvenliği anlayışı Türkiye'de köklü bir geçmişe sahiptir. İşte önemli kilometre taşları:
Yasal Dayanaklar ve Mevzuat
Türkiye'de İSG'nin hukuki çerçevesi birden fazla kanun ve yönetmelik tarafından şekillendirilir. Temel yasal düzenlemeler şunlardır:
| Mevzuat | Kapsam | Önem Derecesi |
|---|---|---|
| 6331 sayılı İSG Kanunu | Tüm İSG uygulamalarının ana çerçevesi; işveren ve çalışan yükümlülükleri | Temel Kanun |
| 4857 sayılı İş Kanunu | İşçi-iŝveren ilişkileri, çalışma koşulları, çalışma süreleri | Tamamlayıcı |
| 5510 sayılı SGK Kanunu | İş kazası ve meslek hastalığı bildirim yükümlülüğü, tazminatlar | Yüksek |
| İSG Yönetmelikleri | Risk değerlendirmesi, İSG eğitimleri, sağlık gözetimi, acil durum planlaması | Uygulama Detayı |
| Türk Ceza Kanunu (m.85, m.89) | Taksirle ölüme/yaralanmaya sebebiyet — ihmale dayalı kazalarda cezai sorumluluk | Caydırıcı |
| 6098 sayılı Borçlar Kanunu (m.417) | İŝverenin işçiyi gözetim borcu ve iş kazası/meslek hastalığı tazminat yükümlülüğü | Hukuki Temel |
İSG'nin Temel Kavramları
İşyerinde zarar veya hasar verme potansiyeli bulunan kaynak, durum veya eylem. Örn: yüksekte çalışma, kimyasal madde kullanımı, gürültü.
Tehlikeden kaynaklanacak kayıp veya yaralanma ihtimali ile şiddetinin bileşimi. Risk = Olasılık × Şiddet formülüyle hesaplanır.
Yaralanma veya hasara yol açmayan ancak yol açma potansiyeli taşıyan olay. Raporlanması güçlü bir İSG kültürünün göstergesidir.
Çalışanı işyeri tehlikelerine karşı koruyan baret, gözlük, koruyucu eldiven, emniyet kemeri, kulak tıkacı gibi ekipmanlar.
İşyerinde veya işle ilgili yürütülen faaliyetlerde meydana gelen, ölüme ya da vücut bütünlüğünün bozulmasına neden olan olay. Kaza kök neden analizi ile tekrarı önlenebilir.
Çalışma koşullarından kaynaklanan, mesleki risklere uzun süreli maruz kalma sonucu ortaya çıkan hastalık. SGK'ya 3 iş günü içinde bildirilmelidir.
50 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde kurulan; işveren temsilcisi, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisinden oluşan kurul (6331 m.22).
Yangın, deprem, patlama gibi olağanüstü durumlara karşı hazırlanan eylem planı. Her işyerinde acil durum planı bulunması zorunludur (6331 m.11).
Risk Değerlendirmesi Nedir?
Risk değerlendirmesi, İSG'nin en kritik bileşenlerinden biridir. 6331 sayılı Kanun'un 10. maddesi gereğince her işyeri risk değerlendirmesi yapmak zorundadır. Risk değerlendirmesi; tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analiz edilmesi, kontrol tedbirlerinin planlanması ve uygulanmasını kapsayan sistematik bir süreçtir.
Risk Değerlendirmesi 5 Adımda Nasıl Yapılır?
İşyerindeki tüm tehlike kaynakları (fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik, psikososyal) tespit edilir.
Her tehlike için olasılık ve şiddet değerlendirmesi yapılarak risk skoru hesaplanır (5×5 matris veya Fine-Kinney yöntemi).
Risk kontrol hiyerarşisine uygun olarak: Eliminasyon → Substitüsyon → Mühendislik → İdari Kontroller → KKD sırasıyla değerlendirilir.
Belirlenen tedbirler öncelik sırasına göre hayata geçirilir, sorumlular ve termin tarihleri atanır.
Risk değerlendirmesi, İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesi gereği en az her 6 yılda (az tehlikeli), 4 yılda (tehlikeli) veya 2 yılda (çok tehlikeli) bir yenilenmelidir.
İşyeri Tehlike Sınıfları
6331 sayılı Kanun kapsamında işyerleri, SGK işyeri sicil numarasına göre belirlenen faaliyet alanlarına göre üç tehlike sınıfına ayrılır. Bu sınıflandırma; iş güvenliği uzmanı çalıştırma süresi, İSG eğitim periyotları ve risk değerlendirmesi yenileme süreleri gibi pek çok yükümlülüğü doğrudan etkiler.
| Tehlike Sınıfı | Sektör Örnekleri | İSG Uzmanı Süresi | Eğitim Periyodu | Risk Değ. Yenileme |
|---|---|---|---|---|
| Az Tehlikeli | Ofis, banka, mağaza, eğitim kurumları | Ayda en az 10 dk/çalışan | 3 yılda bir | 6 yılda bir |
| Tehlikeli | Gıda üretimi, tekstil, metal sanayi | Ayda en az 20 dk/çalışan | 2 yılda bir | 4 yılda bir |
| Çok Tehlikeli | Maden, inşaat, kimya, petrol rafinerisi | Ayda en az 40 dk/çalışan | Yılda bir | 2 yılda bir |
İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları — Güncel İstatistikler
Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) yayımladığı en güncel istatistiklere göre Türkiye'de iş kazası sayıları endişe verici boyutlarda seyretmeye devam etmektedir:
Bu rakamlar, Türkiye'nin Avrupa'da en fazla iş kazası yaşanan ülkeler arasında yer aldığını göstermektedir. İş kazalarının büyük çoğunluğu — yaklaşık %80'den fazlası — etkili İSG uygulamalarıyla önlenebilir niteliktedir. Kaza kök neden analizi ve davranış odaklı güvenlik yaklaşımları bu oranı önemli ölçüde düşürebilir.
İSG Eğitimleri
6331 sayılı Kanun'un 17. maddesi ve Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik gereğince iŝverenler, çalışanlarına İSG eğitimi vermekle yükümlüdür. İSG eğitimleri, işe başlamadan önce ve belirli periyotlarda tekrarlanmalıdır.
İSG Eğitiminin Kapsamı
- Genel İSG bilgileri: İSG mevzuatı, çalışan hakları ve sorumlulukları
- İşyerine özel riskler: Tehlike kaynakları, güvenli çalışma prosedürleri
- Acil durum prosedürleri: Tahliye planları, ilk yardım, yangınla mücadele
- KKD kullanımı: Kişisel koruyucu donanımların doğru seçimi ve kullanımı
- Ergonomi: Doğru çalışma pozisyonları, ergonomi eğitimi ile kas-iskelet sistemi rahatsızlıklarının önlenmesi
- Psikososyal riskler: Stres yönetimi, mobbing farkındalığı, iş-yaşam dengesi
İSG Profesyonelleri ve Görevleri
6331 sayılı Kanun'un 6. maddesi gereğince, her işyeri İSG hizmetlerinin yürütülmesi için iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek zorundadır. İSG hizmetlerinde görev alan başlıca profesyoneller şunlardır:
| Profesyonel | Görev Tanımı | Yetki Belgesi |
|---|---|---|
| İş Güvenliği Uzmanı | Risk değerlendirmesi, iş güvenliği denetimleri, önleyici tedbirlerin planlanması, eğitim ve raporlama | A, B veya C Sınıfı Sertifika |
| İşyeri Hekimi | İşe giriş/periyodik muayeneler, sağlık gözetimi, meslek hastalığı tespiti, sağlık raporlaması | İşyeri Hekimliği Belgesi |
| Diğer Sağlık Personeli (DSP) | İlk yardım, sağlık eğitimleri, iş hijyeni denetimi, çalışan sağlığı takibi | DSP Belgesi |
| Çalışan Temsilcisi | İSG konularında çalışanları temsil etme, İSG Kurulu'na katılım | İşyerinde seçimle belirlenir |
İş güvenliği uzmanları, tehlike sınıfına göre A, B ve C sınıfı olmak üzere üç kategoride sınıflandırılır. C sınıfı uzmanlar yalnızca az tehlikeli, B sınıfı uzmanlar tehlikeli ve az tehlikeli, A sınıfı uzmanlar ise tüm tehlike sınıflarındaki işyerlerinde görev yapabilir. İSG danışmanlığı hizmetimiz kapsamında işletmenize uygun sınıfta uzman görevlendirilmesi sağlanmaktadır.
İSG Yönetim Sistemleri
Etkin bir İSG yönetimi için sistematik bir yaklaşım gereklidir. İSG yönetim sistemleri, işletmelerin güvenlik performansını sürekli iyileştirmelerini sağlayan yapılandırılmış çerçevelerdir.
Uluslararası İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi standardı. "Planla-Uygula-Kontrol Et-Önlem Al" (PUKÖ) döngüsüne dayalı sürekli iyileştirme yaklaşımı sunar.
Kazaların ardından tepki vermek yerine, davranış odaklı güvenlik ve İSG liderliği programlarıyla kazaları önceden engelleyen proaktif sistemler tercih edilmelidir.
Kaza sıklık oranı, kaza ağırlık oranı, ramak kala bildirimleri, eğitim tamamlanma oranı gibi öncü ve gecikme göstergeleriyle İSG performansı ölçülmelidir.
İSG'nin İşletmelere Faydaları
İş kazası tazminatları, SGK prim artışları ve üretim kayıplarının önlenmesiyle doğrudan maliyet tasarrufu sağlanır. Yüksek idari para cezalarından da korunulur.
Güvenli çalışma ortamı çalışan motivasyonunu artırır, devamsızlık oranlarını düşürür ve üretkenliği yükseltir.
İdari para cezalarından ve cezai sorumluluktan korunma. Bakanlık denetimleri ve SGK müfettişliği süreçlerinde sorunsuz geçiş.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
İSG nedir kısaca?
İSG (İş Sağlığı ve Güvenliği), çalışanların işyerinde sağlıklı ve güvenli bir ortamda çalışmasını sağlamak, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek amacıyla yürütülen tüm faaliyet ve düzenlemelerin bütünüdür. 6331 sayılı Kanun ile düzenlenir.
İSG hangi işyerlerinde zorunludur?
6331 sayılı Kanun gereğince, 1 ve daha fazla çalışanı olan tüm işyerleri İSG yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır. Kamu ve özel sektör fark etmeksizin tüm çalışma alanları bu kapsamdadır.
İSG eğitimi kaç saattir?
İSG eğitim süreleri tehlike sınıfına göre değişir: Az tehlikeli işyerlerinde 8 saat, tehlikeli işyerlerinde 12 saat, çok tehlikeli işyerlerinde 16 saat eğitim zorunludur. Bu süreler, Çalışanların İSG Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile belirlenmiştir.
Risk değerlendirmesi ne sıklıkla yapılmalıdır?
İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 12. maddesine göre: Az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir, tehlikeli işyerlerinde 4 yılda bir, çok tehlikeli işyerlerinde 2 yılda bir yenilenmelidir. Ayrıca iş kazası, meslek hastalığı, işyeri koşullarında değişiklik veya yeni tehlike tespiti durumlarında derhal güncellenmesi gerekir.
İSG uzmanı sınıfları nelerdir?
İş güvenliği uzmanları A, B ve C sınıfı olarak üçe ayrılır. C sınıfı yalnızca az tehlikeli, B sınıfı tehlikeli ve az tehlikeli, A sınıfı ise tüm tehlike sınıflarındaki işyerlerinde görev yapabilir. Sınıf yükseltme sınavları ÖSYM tarafından yapılır.
İSG Kanunu'na uymayan işverene ne olur?
6331 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca aykırı davranan iŝverenlere idari para cezaları uygulanır. Ayrıca iş kazası veya meslek hastalığı durumunda Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesi (taksirle öldürme) ve 89. maddesi (taksirle yaralama) kapsamında cezai sorumluluk, 6098 sayılı Borçlar Kanunu'nun 417. maddesi kapsamında tazminat yükümlülüğü doğabilir.
KKD (Kişisel Koruyucu Donanım) nedir?
KKD, çalışanları işyerindeki fiziksel, kimyasal veya biyolojik tehlikelere karşı koruyan ekipmanlardır. Baret, koruyucu gözlük, eldiven, emniyet kemeri, kulak tıkacı, toz maskesi gibi donanımlar KKD kapsamındadır. İşveren, 6331 sayılı Kanun'un 4. maddesi gereği uygun KKD'leri ücretsiz sağlamak zorundadır.
Acil durum planı nedir ve kimler hazırlamalıdır?
Acil durum planı; yangın, deprem, sel, patlama gibi olağanüstü durumlarda yapılacak müdahale, tahliye ve haberleşme prosedürlerini içeren plandır. 6331 sayılı Kanun'un 11. maddesi gereğince tüm işyerleri tehlike sınıfından bağımsız olarak acil durum planı hazırlamak ve yılda en az bir kez tatbikat yapmak zorundadır.
İSG hizmeti almak için ne yapmalıyım?
İşletmenizin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına uygun İSG hizmeti almak için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş bir kuruluşla anlaşmanız yeterlidir. Artı Danışmanlık olarak işletmenize özel İSG danışmanlığı çözümleri sunmaktayız. Detaylı bilgi ve ücretsiz keşif için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İş kazası bildirim süresi ne kadardır?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesi gereğince iş kazaları, kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilmelidir. Meslek hastalığı ise öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde bildirilir. Bildirim sürelerine uyulmaması halinde idari para cezası uygulanır.
İSG Hizmetinizi Profesyonellere Bırakın
Artı Danışmanlık olarak işletmenize özel, yasal uyumlu ve proaktif İSG çözümleri sunuyoruz. İSG danışmanlığı, eğitimler ve acil durum planlaması dahil tüm İSG ihtiyaçlarınız için yanınızdayız.
Ücretsiz Keşif İçin Bize Ulaşın →
